Жыл сайын Қазақстанда 400 мыңнан астам сәби дүние есігін ашады. Бұл – 400 мың жаңа үміт, 400 мың болашақ тұлға, ұлттың еселеніп артқан демографиялық қуаты. Ал енді бір сәтке көз алдыңызға елестетіп көріңізші: егер осы туған әрбір сәбидің құрметіне елімізде бір-бір түп ағаш егілсе ше? Жай ғана науқандық шара емес, заңмен бекітілген, дәстүрге айналған мемлекеттік және отбасылық құндылық ретінде қалыптасса не ұтар едік?
Бұл – жай ғана экологиялық акция емес. Бұл – адам мен табиғаттың, ұрпақ пен Отанның арасындағы үзілмес рухани алтын көпір. Журналистік пайыммен қарасақ, бұл идеяның астарында ұлттың кодын жаңғыртатын, экологиялық дағдарыстан құтқаратын үлкен философия жатыр.
Тамыры терең тәрбие: Баламен бірге өсетін мәуелі ағаш
Халқымызда «Атаңнан мал қалғанша, тал қалсын» деген ұлы сөз бар. Өткен ғасырларда қазақ баласы туғанда кіндігін кесіп, жерге көмген, шілдеханасында ағаш еккен. Бүгінде біз осы бір текті дәстүрді ұмыттық. Сәби туса, мейрамхана жалдап, отшашу шашып, ысырапшылыққа бой алдыруды мақтан көретін болдық. Егер осы шығынның бір пайызын бала атына ағаш егуге жұмсасақ, тәрбиенің үлкен мектебі болар еді.
Бала ес біле бастағаннан: «Мынау сен туғанда егілген ағаш. Ол да сен сияқты кішкентай болған, қазір қарашы, бой алып, жапырақ жайды» деп өсірсе, баланың санасында қандай өзгеріс болады?
Жауапкершілік сезімі: Бала өз ағашын өзі суарып, күтіп-баптайды. Өзімен бірге өсіп келе жатқан тірі ағзаға деген қамқорлық сезімі оянады.
Отансүйгіштік: Өз қолымен бір тал егіп, оны өсірген бала ешқашан табиғатты бүлдірмейді, ағашты сындырмайды, қоқыс тастамайды. Оның Отанға деген махаббаты ұраншыл сөздермен емес, осы ағаштың тамырымен бірге бекиді.
Эмпатия және мейірім: Жас шыбыққа қарап өскен баланың жүрегінде қатыгездікке орын қалмайды. Ол өмірдің мәні-қирату емес, жарату екенін ұғынады.
Экологиялық серпіліс: Қазақстанды жасыл желекке айналдыру,
Бүгінде еліміздің экологиялық ахуалы дабыл қағарлық  деңгейде. Қалаларымызды түтін (смог) басып, даламыз шөлге айналып барады. Аралдың тартылуы, Каспийдің тартылуы, орман өрттері – бәрі де табиғаттың адамзатқа жасаған қатал ескертуі.
Енді қарапайым математикаға жүгінейік. Қазақстанда жылына орта есеппен 400 000 бала туады. Бұл – бір жылда пайда болатын алып орман. Ал 10 жылда бұл көрсеткіш 4 миллион түп ағашқа жетеді. Мұндай қарқынмен біз аз ғана уақыттың ішінде еліміздің жасыл қорын еселеп арттырып, қалаларымыздың ауасын тазартар едік. Астананың айналасындағы «Жасыл белдеу» сияқты, әрбір облыс, әрбір ауыл өздерінің «Ұрпақтар бағын» қалыптастырар еді.
Бұл идеяны іс жүзінде қалай жүзеге асыруға болады?
Мұндай ауқымды идеяның қағазда қалып қоймай, іске асуы үшін мемлекеттік деңгейдегі тетіктер қажет:
1.«Сүйінші өскіні» мемлекеттік бағдарламасы: АХАТ (ЗАГС) бөлімдері баланың туу туралы куәлігін берген кезде, ата-анаға арнайы «Жасыл сертификат» пен ағаш отырғызуға арналған көшеттің (саженцы) жолдамасын бірге тапсыруы керек.
2. «Ұрпақтар саябағы» (Парк поколений): Әрбір қала мен аудан орталығынан арнайы жер телімдері бөлінуі тиіс. Ол жерге ата-аналар барып, баласының атына тал егеді және түбіне баланың аты-жөні мен туған жылы жазылған кішкентай белгі орнатады.
3. Цифрлық карта: «eGov» немесе «Smart Astana/Almaty» қосымшаларында әр баланың егілген ағашының геолокациясы көрсетілген интерактивті карта пайда болса. Бала қай елде жүрсе де, өз ағашының өсіп жатқанын спутник арқылы бақылай алатындай заманауи жүйе құрылса, бұл жастар үшін өте қызықты болар еді.
Ертең біз бұл дүниеден өткенде артымызда не қалады? Қираған үйлер ме, әлде табиғаты тоналған, ауасы уланған құлазыған дала ма?
Әр сәби дүниеге келгенде ағаш егу – бұл тек бүгінгі күннің емес, ғасырлар бойы жалғасатын ұлы аманат. Бүгін бесікте жатқан шақалақ ертең ат жалын тартып мінгенде, өзімен бірге бәйтерекке айналған ағашының көлеңкесінде отырып, кейінгі ұрпаққа тәрбие айтатын болады. «Бір тал кессең, он тал ек» деген бабалар аманатына адал болу – әрбір қазақ отбасының қасиетті парызы. Олай болса, перзентханадан баланы шығарып алғанда, қолымызға шар емес, жас шыбық ұстайтын күнге жетейік.
Қалай ойлайсыз, бұл бастаманы жалпыұлттық трендке (дәстүрге) айналдыру үшін алдымен неден бастауымыз керек: заңдық талаптан ба, әлде халықтың санасын оятудан ба?

Әсем Қанатбекқызы,
М.Х.Дулати атындағы Тараз университетінің 1-курс студенті.